شورابه هایی که به کویر جان دادند

بهزاد سعیدی، سرپرست مالی بازرگانی واحد پتاس که در همه مراحل بازدید از معدن همراهی مان می کند درباره معدن بیشتر برایمان توضیح می دهد: «پلایا یا معدن نمکی 2 هزار کیلومترمربع است که هزار کیلومترمربع آن پوسته نمکی و شورابه قابل برداشت دارد که با حفر شورابه ها و جمع آوری و انتقال آن به استخرهای تبخیری کلرید پتاسیم تولید می شود.»
سؤالی که از همان ابتدا با دیدن نهرهای آب زلال در دل کویر ذهنم را مشغول کرده به زبان می آورم. چگونه ممکن است در دل کویر نهرهای آبی به این زلالی بجوشند؟ سعیدی در پاسخ به این سؤال می گوید: «ازنظر زمین شناسی و درگذشته های دور در این مکان دریاچه هایی قرار داشته که اکنون خشک شده و این پوسته نمکی به ضخامت متوسط تقریباً هفت و نیم متر تشکیل شده. در این منطقه 750 میلیون مترمکعب شورابه وجود دارد، یعنی آب هایی که از نمک اشباع شده اند و 30 سال ذخیره قطعی دارند.»
در کنار نهرهای آب حالا یک آبشار نمکی دست ساز هم ایجادشده است. آبشاری سفید و زیبا در دل کویر به منظور جذب توریست و جاذبه گردشگری منطقه.
به گفته مسئولان کارخانه 48 کیلومتر کانال آب در این منطقه کویری ایجادشده و با پمپ آب نخستین آبشار نمکی کویر ایجادشده است. این آبشار نمکی نوروز امسال 7هزار توریست را با خود به منطقه آورد.
حالا بالگرد معاون وزیر و همراهانش بر زمین نشسته و او نیز از نهرهای آب در دل کویر بازدید می کند. همان نهرهایی که تصویر آب زلال و سبزش در دل کویر برای همه تعجب برانگیز است. به سمت کارخانه پتاس حرکت می کنیم. کارخانه ای که برای 300 نفر اشتغال زایی مستقیم کرده و برای 300 نفر دیگر از مردم منطقه نیز به صورت غیرمستقیم شغل ایجاد کرده است.
سعیدی می گوید: «راه اندازی این کارخانه به مهاجرت معکوس منطقه کمک کرده است. در سال 87 وقتی برای نخستین بار عملیات اجرایی کارخانه پتاس آغاز شد شهرستان خور جمعیتی حدود 7 هزار نفر داشت اما اکنون 15 هزار نفر در این شهرستان زندگی می کنند.» در این کارخانه تا جایی که سطح علمی اجازه داده بومی ها استخدام شده اند. به گفته مسئولان کارخانه 90 درصد کارکنان بومی اند و تنها 10 درصد غیر بومی از نیروهای متخصص شهرستان های اطراف هستند.
برای رسیدن به کارخانه پتاس باید 35 کیلومتر را در دل کویر طی کرد. اما اینجا هم کویر آن طور که انتظار داری نیست و در طول مسیر استخرهایی پر از آب را می بینی. سبزرنگ و زلال. این ها همان استخرهای تبخیری اند.
14 استخر نمک که کارشان تبخیر شورابه و رسوب گذاری املاح است. درخت های اکالیپتوس هم در مسیر به چشم می خورند همان ها که بوی تند و تیزی دارند. محصول نهایی کارخانه 50 هزار تن پتاس است و در کنار این محصول اصلی به گفته مسئولان کارخانه از شورابه نهایی استخر نیز ماده ای دیگر تولید می شود، ماده ای از کلرید منیزیم و کلسیم که تثبیت کننده جاده های خاکی و گردوغبار است و در مناطقی که مشکل ریز گرد دارند مورد استفاده قرار می گیرد. از این ماده همچنین در مناطق سردسیر به عنوان ذوب کننده برف استفاده می شود.
حالا به نخستین کارخانه پتاس رسیده ایم. محصول نهایی یا همان پتاس پودری شیری رنگ است. مثل همه کارخانه های بزرگ، ابتدای کارخانه تابلویی بزرگ دیده می شود: «اول ایمنی بعد کار» بشکه های بزرگ زردرنگ و دستگاه هایی که می چرخند و سروصدا تولید می کنند در همه جا دیده می شود. بیشتر دستگاه های کارخانه آبی و زردرنگ اند.
کارخانه پتاس در استان اصفهان در فاصله 310 کیلومتری شهرستان نائین و 40 کیلومتری جاده خور- طبس واقع شده است.
مسئولان کارخانه توضیح می دهند که ایران سالانه به 250 هزار تن پتاس نیاز دارد که اکنون این واحد می تواند بخش مهمی از این نیاز را که در بخش کشاورزی مورد نیاز است تأمین کند. تا پیش از این همه پتاس موردنیاز ایران وارد می شده است. خلوص پتاس این واحد 97 درصد برآورد شده که 2 درصد بهتر از بازارهای خارجی است. پتاس، نمک و شورابه نهایی، محصولات قابل فروش ای کارخانه هستند که با فروش آنها تا پایان سال کارخانه 90 میلیارد تومان درآمد خواهد داشت.
کارگران کارخانه پتاس در گوشه و کنار ایستاده اند و به میهمانانی که از کارخانه شان بازدید می کنند نگاه می کنند. راه اندازی این کارخانه برای آنها امیدی دوباره شده است. سال ها تعلیق و حالا راه اندازی مجدد برای آنها نقطه امیدبخشی است. حسن رئیسی 30 ساله یکی از کارگرهای کارخانه پتاس است که از منطقه فرخی در 15کیلومتری خور برای کار به این کارخانه می آید. او مسئول اتاق جداسازی نمک از پتاس است. امیدوار است راه اندازی رسمی این کارخانه زندگی آنها را هم تکانی بدهد. چند نفر دیگر از کارگران هم می گویند: «امیدواریم با راه اندازی رسمی مشکلات ما هم بیشتر دیده شود. اینجا تفاوت حقوق وجود دارد و امیدواریم حقوق همه برابر شود.» کارگران هم عقیده اند: «مسئولان باید به مشکلات و سختی های کار آنها توجه کنند، نباید در پرداخت حقوق کسانی که استخدام دولت اند و خصوصی ها تبعیض قائل شوند، چراکه کارگران زحمت مساوی می کشند.» توجه به ایمنی کار هم از دیگر درخواست های آنان است. یکی از کارگران به کارخانه اشاره می کند: «شرایط کار را که دیدید در منطقه کویری کار سخت است. کارخانه گرم است و پر از سر و صدا. باید به پرداخت حقوق به موقع و سختی کار ما توجه شود. گاهی حقوق کارگر ساده و فنی اینجا مثل هم است.»
موسوی خود را نماینده کارگران معرفی می کند: «از اینکه این کارخانه توانسته برای مردم منطقه اشتغال زایی کند خوشحالیم؛ اما هنوز هفتاد - هشتاد نفر پشت درها منتظر استخدام هستند. امیدوارم با گسترش کار آنها هم استخدام شوند.»
آن ها امیدوارند افتتاح این کارخانه نه فقط به اشتغال زایی و محرومیت زدایی از منطقه کمک کند که موجب شود تا دیگر مشکلات منطقه خور و بیابانک هم دیده و حل شود. مشکلی که بیشتر کارگران از آن حرف می زنند بی آبی منطقه است. مردم در فصل تابستان فقط چندساعتی در روز آب دارند. شهرستان خور و بیابانک بیمارستان ندارد و مردم برای رسیدن به بیمارستان های اصفهان باید 400 کیلومتر و برای رسیدن به بیمارستان های یزد 300 کیلومتر را طی کنند و اگر خطر جدی باشد بیمار در راه جانش را از دست می دهد. افتتاح این کارخانه امیدی شده برای کارگران و اهالی تا مشکلات شان بیشتر دیده شود.
مراسم افتتاح رسمی کارخانه حالا انجام شده، حرف ها زده شده و همه از افتتاح رسمی کارخانه که امیدی تازه دمیده خوشحال اند. به سمت شهرستان خور و بیابانک حرکت می کنیم تا هر چه زودتر راهی تهران شویم. گوشه و کنار شهر درخت های زیتون کاشته شده است. در ورودی شهرستان دو آب انبار تاریخی قرار دارد. آب انبارها گرد، کاهگلی و زیبا هستند. به دور نمایی از تصویر آب انبارهای تاریخی اکتفا می کنیم. راه طولانی در پیش است.

/ 0 نظر / 25 بازدید